آغاز به کار واحد احیای میراث در پژوهشکده حج و زیارت آغاز به کار واحد احیای میراث در پژوهشکده حج و زیارت آغاز به کار واحد احیای میراث در پژوهشکده حج و زیارت بعثه مقام معظم رهبری در گپ بعثه مقام معظم رهبری در سروش
آغاز به کار واحد احیای میراث در پژوهشکده حج و زیارت آغاز به کار واحد احیای میراث در پژوهشکده حج و زیارت آغاز به کار واحد احیای میراث در پژوهشکده حج و زیارت آغاز به کار واحد احیای میراث در پژوهشکده حج و زیارت آغاز به کار واحد احیای میراث در پژوهشکده حج و زیارت

آغاز به کار واحد احیای میراث در پژوهشکده حج و زیارت

واحد احیای میراث به تازگی در پژوهشکده حج و زیارت درقم آغاز بکار کرده است. 

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی حج ، واحد احیای میراث به تازگی درپژوهشکده حج وزیارت درقم با پیگیری آقای علی‌اکبر ضیائی رئیس این پژوهشکده آغاز بکار کرده است. درمصاحبه با آقای احمد خامه‌یار مسئول واحد احیای میراث با این واحد و برنامه‌ها و فعالیت‌های آن بیشتر آشنا می شویم.

سوال: ابتدا خودتان را معرفی کنید و درباره نوع فعالیت‌های علمی و پژوهشی‌تان توضیحاتی ارائه فرمایید.

پاسخ: بنده احمد خامه‌یار و در حال حاضر دانشجوی دکتری تاریخ و تمدن ملل اسلامی در دانشکده الهیات دانشگاه تهران هستم. در پژوهشکده حج و زیارت هم به عنوان مسئول واحد احیای میراث و مدیر گروه اماکن و جغرافیای دانشنامه حج و حرمین مشغول به کار هستم. حوزه تخصصی پژوهشی بنده، در سابق اماکن مقدس اسلامی بود؛ اما چند سالی است که در زمینه تاریخ و میراث و متن‌پژوهی، فعالیت پژوهشی‌ام را ادامه می‌دهم و موضوع تز دکتری بنده، تصحیح یک متن تاریخی متعلق به دوره مملوکی است. تا به‌حال  شش کتاب و نزدیک به هفتاد مقاله علمی در نشریات علمی و تخصصی منتشر کردم و بیشتر تألیفاتم در پژوهشکده حج آماده و توسط نشر مشعر منتشر شده است که عناوین آنها عبارت است از: آثار پیامبر (ص) و زیارتگاه‌های اهل بیت (ع) در سوریه؛ زیارتگاه‌های عراق؛ قنبر غلام علی (ع)؛ و محمد بن اسماعیل بن امام جعفر صادق (ع).

سوال: ضرورت فعالیت در حوزه احیای میراث چیست؟

پاسخ: میراث مکتوبی که امروز به دست ما رسیده، آینه تمام‌نمای اندیشه و فرهنگ و تمدن اسلامی است و ابعاد مختلف علمی و فکری تمدن اسلامی را نشان می‌دهد. منابع و زیربنای بسیاری از مطالعات و پژوهش‌ها درباره اسلام و تمدن اسلامی، میراث مکتوبی است که در شاخه‌ها و موضوعات مختلف علوم اسلامی باقی مانده است. قطعاً شناسایی و استخراج و تصحیح و نشر این میراث، افق‌های جدیدی را در پیش روی پژوهشگران حوزه مطالعات اسلامی باز می‌کند و به روشن شدن ابعاد ناشناخته‌ای از تاریخ، فرهنگ و اعتقادات مسلمانان کمک می‌کند. اینکه بسیاری از مؤسسات پژوهشی معتبر داخلی و خارجی که در حوزه مطالعات اسلامی کار می‌کنند، بخشی از کار خود را به حوزه احیای میراث و فعالیت‌های مرتبط با آن همچون نسخه‌پژوهی و متن‌پژوهی اختصاص می‌دهند، اهمیت این مسئله را نشان می‌دهد.

سوال: دلیل ورود پژوهشکده حج و زیارت به این حوزه و راه‌اندازی واحدی با این عنوان چیست؟

پاسخ: موضوع حج و زیارت و حوزه حرمین شریفین و عتبات عالیات، از جمله حوزه‌هایی است که با توجه به جایگاه و اهمیت آنها نزد مسلمانان، میراث متنوّع و متون فراوانی در این زمینه، شامل مناسک‌نامه‌های حج، فقه زیارت و آداب و اسرار آن، مزارنگاری‌ها، تواریخ مکه و مدینه، کتب فضائل شهرها و اماکن مقدس، سفرنامه‌های حج و عتبات و... تولید شده است. طبعاً تصحیح انتقادی این متون و چاپ و نشر آنها به شیوه مناسب و مطابق با معیارهایِ علمی روز، تأسیس واحد مستقلی را اقتضا می‌کند.

البته تا الان در پژوهشکده حج و حتی قبل‌تر که تحت عنوان مرکز تحقیقات حج فعالیت داشت، بحث احیای میراث مورد توجه قرار داشته و متون مهم و ارزشمندی شامل تعدادی از سفرنامه‌های حج و غیره، به کوشش حجت‌الاسلام والمسلمین سید علی قاضی عسکر نماینده ولی فقیه در امور حج و زیارت و نیز آقای دکتر رسول جعفریان و سایر پژوهشگران، تصحیح و منتشر شده است. اما با توجه به نظر رئیس پژوهشکده آقای دکتر ضیائی مبنی بر اینکه در این حوزه به صورت جدّی و متمرکز، فعالیت و کارهای پژوهشی بیشتری انجام شود، واحد احیای میراث راه‌اندازی شد.

سوال: لطفاً از اقدامات و تحقیقات قبلی پژوهشکده حج و زیارت در حوزه نسخ خطی و احیای میراث گزارشی ارائه بفرمایید؟

پاسخ: در زمینه تصحیح میراث و متون خطی، در پژوهشکده حج و قبل از آن مرکز تحقیقات حج، تاکنون لااقل ۱۵ جلد کتاب منتشر شده است. بخشی از این میراث، متعلق به سفرنامه‌های حج هست که اگر بخواهیم به چند سفرنامه مهم اشاره کنیم، سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه، سفرنامه میرزا داوود وزیر وظایف و سفرنامه احمد هدایتی را داریم که این سفرنامه‌ها به تصحیح حجت‌الاسلام والمسلمین قاضی عسکر تصحیح شده است. چندین سفرنامه دیگر هم از جمله سفرنامه مکه حسام‌السلطنه، سفرنامه منظوم بانوی اصفهانی و سفرنامه میرزا حسن موسوی اصفهانی به کوشش آقای دکتر جعفریان تصحیح شده است. باز هم سفرنامه عتبات، هند و حج سید محمدحسین تقوی قزوینی را داریم که به تصحیح آقای محمدعلی باقرزاده چاپ شده است. از میان متون تاریخی دیگری که قبلاً در پژوهشکده حج تصحیح و منتشر شده است، می‌توانیم به ترجمه فارسی خلاصة الوفاء سمهودی، تصحیح دکتر کمال حاج سید جوادی، ترجمه فارسی مرآة الحرمین ایوب صبری پاشا، تصحیح حجت‌الاسلام والمسلمین قاضی عسکر، تحفة الکرام فی تاریخ مکة وبیت الله الحرام، تألیف سید مهدی بحرالعلوم و هدیة الزائرینِ محمدهادی زائر طهرانی اشاره کنیم.

سوال: در زمینه تراث‌پژوهی در موضوع حج و زیارت، چه فعالیت‌هایی در داخل کشور و جهان اسلام انجام شده است؟

پاسخ: در داخل کشور، تاکنون بخش قابل توجهی از سفرنامه‌های حج و سفرنامه‌های عتبات تصحیح و منتشر شده که بیشتر آنها را آقای جعفریان در مجموعه «پنجاه سفرنامه حج قاجاری» گردآوری کرده است. خیلی از متون تاریخی و فقهی از قبیل مناسک‌نامه‌های حج نیز تاکنون از سوی پژوهشگران داخلی چاپ شده است. در جهان اسلام، بسیاری از پژوهشگران آزاد و در دو سه دهه اخیر، برخی مراکز تحقیقاتی و مؤسسات پژوهشی عربستان همچون مرکز مرکز دراسات المدینة المنورة و مؤسسات دیگری در خارج عربستان که به نحوی مرتبط با عربستان هستند، مثل مؤسسة الفرقان لندن، بسیاری از متون تاریخی مرتبط با حرمین و تواریخ مکه و مدینه را تصحیح و چاپ کرده‌اند. ناشران و پژوهشگران آزاد عرب در سایر کشورهای عربی نیز به طور پراکنده بخش دیگری از متون مرتبط با حج و حرمین شریفین از جمله سفرنامه‌های حج عربی را که عمدتاً متعلق به حوزه مغرب اسلامی هستند، کار کرده‌اند. به طور کلی در این حوزه کارهای فراوانی انجام شده است، اما ما امیدواریم که بتوانیم در واحد احیای میراث در پژوهشکده حج، کارهایی خوب و جدی در این زمینه ارائه بدهیم.

سوال: درباره طرح‌ها و برنامه‌های این واحد (در کوتاه مدت و بلند مدت) توضیحاتی بفرمایید؟

پاسخ: از مهم‌ترین برنامه‌های این واحد، در گام نخست شناسایی و فهرست‌برداری و طبقه‌بندی اسناد و نسخ خطی حج و زیارت است. گام بعدی، احیا و تصحیح و چاپ و نشر متون ارزشمندی است که تاکنون تصحیح نشده است. یکی از برنامه‌های این واحد این است که برخی از رساله‌ها و متونی را که در قالب کتاب مستقل امکان چاپ آن وجود ندارد، به صورت مجموعه‌ای از متون و مقالات، در یک کتاب منتشر شود. برای نخستین دفتر از این مجموعه، موضوع حج در میراث کهن فارسی را در نظر گرفته‌ایم که شامل متون فارسی مرتبط با حج در زبان فارسی ـ تقریباً تا آغاز دوره صفویه ـ است.



همچنین انشاء الله در نظر داریم نشست‌هایی تخصصی با محوریت نقد و بررسی آثار منتشر شده درباره میراث حج، با دعوت از اساتید متخصص و صاحب‌نظر در این حوزه همچون آقای دکتر جعفریان برگزار کنیم تا پژوهشگران بتوانند در این نشست‌ها هم‌فکری و تبادل نظر داشته باشند و هم‌زمان زمینه‌ای هم برای اطلاع‌رسانی بیشتر درباره فعالیت‌های پژوهشکده حج در حوزه احیای میراث فراهم شود.

یک برنامه مهم دیگر که در واحد احیای میراث دنبال کنیم، کارها و پژوهش‌های جدّی در حوزه متن‌پژوهیِ میراث حج و زیارت و حرمین شریفین، نظیر کتاب‌شناسی‌های توصیفی و تحلیلی و بررسی سیر تطور نگارش در یک موضوع مشخص، مثلاً مزارنامه‌ها، مناسک‌نامه، تواریخ محلی مکه و مدینه و دیگر موضوعات مرتبط است که به نظر می‌رسد خلأ پژوهشی جدّی در این زمینه وجود دارد و امیدواریم در این زمینه کارهای خوبی را به سرانجام برسانیم.

سوال: یکی از فعالیت‌های مهم در این حوزه راه‌اندازی بانک نسخ خطی حج و زیارت است. آیا برنامه و طرحی در این حوزه دارید؟

پاسخ: بله. به امید خدا یکی از برنامه‌های اصلی ما گردآوری و ایجاد آرشیو دیجیتال نسخ خطی حج و زیارت است که آن را آغاز کرده‌ایم و انشاء الله به تدریج تکمیل می‌کنیم.

سوال: آیا پژوهشگران می‌توانند طرح‌ها و پروژه‌هایی در حوزه احیای میراث به این واحد ارائه کنند؟ به طور کلی نحوه ارتباط پژوهشگران با این واحد چگونه است؟

پاسخ: ما از طرح‌های تصحیح متون ارزشمندی که در حوزه حج و زیارت وجود داشته باشد و تا کنون تصحیح نشده باشد، استقبال می‌کنیم. همچنین از طرح‌های پژوهشی مناسب در زمینه‌های نسخه‌پژوهی و متن‌پژوهی آثار مرتبط با حج و حرمین و عتبات استقبال می‌کنیم و حاضر به همکاری با مصحّحان و پژوهشگران توانمند در این حوزه هستیم. البته پژوهشگران لازم است طرح مکتوب خود را به معاونت پژوهشی پژوهشکده ارائه دهند تا روند و چرخه تصویب آن طی شود و انشاء الله در صورت تصویب نهایی طرح، قرارداد با آنها بسته خواهد شد. همچنین برنامه حمایت مالی از پایان‌نامه‌های حوزوی و دانشگاهی که در موضوع حج و زیارت باشد، نیز وجود دارد و طبعاً موضوع این پایان‌نامه‌ها، احیای میراث هم می‌تواند باشد.

 




مطالب مرتبط

نظرات کاربران